Skip to content

Leven op de armoedegrens – Een persoonlijk verslag

december 13, 2011

“Aan het eind van m’n geld hou ik altijd een stuk maand over.” Deze tekst van Loesje vat in één zin samen wat het betekent om op de armoedegrens te leven. In dit artikel wil ik het vooral hebben over “altijd”, hetgeen inhoudt dat het probleem structureel is, en over “een stuk maand”, dat kan variëren van een dag tot drie weken of meer.

Een persoonlijk verslag

Als manager van diverse laagdrempelige centra voor justitiële en medische hulpverlening aan ernstige verslaafden had ik een heel aardig inkomen, totdat ik arbeidsongeschikt raakte. Aanvankelijk kon ik het gezinsinkomen nog aardig aanvullen met het schrijven, bewerken en vertalen van boeken, maar daar kwam de klad in. Mijn vrouw pakte haar oude beroep als verpleegster weer op en zodoende waren we in staat om zonder al te veel zorgen rond te komen.

In 2000 – in de dure tijd – kochten we een huis. De hypotheek was geen probleem. Maar in 2005 gingen mijn vrouw en ik uit elkaar en moest ik de hypotheek alleen opbrengen. Haar inkomen viel weg, terwijl de maandlasten onveranderd bleven. Het huis was, vanwege de prijs die het moest opbrengen wilde ik quitte spelen met de hypotheekbank, onverkoopbaar. Tot overmaat van ramp werd in 2007 de hypotheekrente bijna verdubbeld. De schulden stapelden zich op en het ene gat werd met het andere gevuld. Als gevolg daarvan raakte ik ernstig overspannen en in juni 2007 vluchtte ik uit Nederland, met achterlating van alles wat ik had, nadat de bank beslag had gelegd op mijn uitkering.

Hoewel ik dus sinds juni 2007 moet rondkomen van de zogenaamde “beslagvrije voet”, 10% lager dan bijstandsniveau, leef ik al sinds 2005 op de armoedegrens. Ik mag me daarom een “ervaringsdeskundige” op dat gebied noemen.

Uitzichtloosheid

Het verschil tussen mij en veel anderen die op de armoedegrens leven is dat mijn situatie niet geheel uitzichtloos is, en dat maakt een enorm verschil. In juli 2011 keerde ik in Nederland terug en deed ik een beroep op de schuldhulpverlening. Wanneer die trein eenmaal op de rails staat, zal ik in drie jaar van mijn schulden af zijn. Onlangs ben ik 60 geworden, en wanneer ik geen beroep op de schuldhulpverlening zou hebben gedaan, zou dit hebben betekend dat ik zeker tot mijn zeventigste, maar wellicht zelfs veel langer, van de beslagvrije voet had moeten rondkomen. Nu ik wel een beroep op de schuldhulpverlening heb gedaan betekent dit dat ik waarschijnlijk op mijn 63e weer van mijn volledige uitkering kan genieten. Ik heb dus nog een toekomstperspectief. Veel mensen die op de armoedegrens leven hebben geen toekomstperspectief, geen uitzicht op een beter leven zonder voortdurende financiële zorgen, en dat leidt vaak tot ernstige psychische en maatschappelijke problemen.

Rood staan

60% van de studenten staat rood. Dat is natuurlijk niet leuk, maar hun situatie is doorgaans niet uitzichtloos. Het hoort een beetje bij het studentenleven. Zij hoeven in elk geval niet te leven met de absolute zekerheid dat er nooit iets aan hun armoede zal veranderen. Veel mensen zijn het station van “rood staan” echter al lang gepasseerd. De banken verlenen hen geen krediet meer. Zodra hun saldo de nulstand heeft bereikt is het einde verhaal. Bij de sociale dienst hoeven ze al evenmin aan te kloppen.

Mijn budget staat niet toe dat ik een auto heb, met het openbaar vervoer reis, een biertje drink in de kroeg, naar de film ga, laat staan op vakantie ga, en dat komt omdat ik keuzes moet maken. Ik woon gelukkig alleen, dus dat betekent dat ik voor niemand hoef te zorgen. Enerzijds levert dat minder verantwoordelijkheid, dus minder stress op, anderzijds loert het gevaar van vereenzaming voortdurend om de hoek. Om daar wat aan te doen heb ik televisie, telefoon en internet. Zonder de kosten die daarmee gepaard gaan, zou ik wel in staat zijn om af en toe een treinreisje te maken, maar ik kies dus voor digitaal contact met de wereld.

Vroeger deed ik mijn boodschappen bij Albert Heijn en kocht ik merkartikelen, zoals Heineken bier en Calvé pindakaas, haalde ik mijn vlees bij de biologische slager en mijn brood bij de bakker. Dat staat mijn huidige budget niet toe. Tegenwoordig ga ik heel af en toe naar AH om Euroshopper producten te kopen, koop ik Holger bier (20 cent per flesje) bij de Plus en haal ik mijn brood bij de goedkoopste supermarkt.

Lenen bij anderen is voor mij geen optie. Enerzijds betekent lenen dat ik het geleende bedrag moet terugbetalen, hetgeen op termijn verlaging van mijn toch al lage budget betekent, anderzijds heb ik ondanks mijn situatie nog een zekere mate van trots. Het zal mij niet overkomen dat ik bij een ander aanklop om geld. Maar zeg nooit nooit. Onvoorziene omstandigheden kunnen mij dwingen dat toch te doen, maar ik hoop niet dat dat gebeurt.

De keuze tussen gezond en lekker

Als ik niet zou roken en drinken, zou ik meer geld hebben om gezond te eten. Het is een keuze. Nu haal ik eens per week een krop ijsbergsla en vier tomaten, en daarmee moet ik het – qua groente en fruit – doen. Ik stel mijn genotsmiddelen zeer op prijs. Zij bieden mij een bepaald evenwicht: ik leef dan wel op de armoedegrens, maar het gebruik van genotsmiddelen – in mijn geval een sjekkie, een biertje, een glas wijn – maakt dat leven net ietsje meer dragelijk. Ik geniet nu veel meer van die middelen dan vroeger, toen ik ze nog kon veroorloven. Zij geven mij stressvermindering en het gevoel dat ik het leven beter aan kan. Zonder die genotsmiddelen zou ik meer groente en fruit kunnen kopen, dat klopt, en zou ik langer leven, dat klopt ook. Maar wanneer mensen dat zeggen moet ik altijd denken aan de armoede in Afrika. Vroeger werden veel mensen in Afrika in diepe ellende hooguit veertig jaar oud. Met het verstrekken van medicijnen aan mensen in Afrika worden zij in diepe ellende misschien wel tachtig jaar oud. Dat is tweemaal zoveel diepe ellende.

De politiek

Ten gevolge van de politieke keuzes van het Nederlandse volk en de regeringspartijen die aldus tot stand kwamen, is de minimum-uitkering al decennia lang lager dan het reële minimum. Voor vervanging van duurzame goederen als wasmachines en koelkasten is in de minimum-uitkering geen ruimte, om van nieuwe vloerbedekking en meubilair maar te zwijgen, dus wanneer het niet uit de lengte komt, moet het uit de breedte komen. Dit betekent dat mensen zich in de schulden moeten steken, waardoor hun maandelijks budget nog verder daalt. Een uitzichtloze situatie.

Onlangs zag ik op tv een verkiezingsspotje van Groen Links. In dit spotje zei men zich enerzijds sterk te maken voor voorkoming van het vergroten van het verschil tussen arm en rijk, en anderzijds een einde te maken aan zogenaamde “kiloknallers”. Mijn bek viel open.

Voor mij, en velen met mij, zijn “kiloknallers” de enige mogelijkheid om regelmatig een stukje vlees op tafel te zetten. Ik koop bijvoorbeeld een kilo schnitzels (7 tot 8 per kilo), verpak die thuis apart en vries ze in. Met drie “kiloknallers” ben ik een hele maand verzekerd van vlees. Zonder de “kiloknallers” zou ik twee keer zoveel moeten uitgeven, en dat kan (wil) ik mij niet veroorloven. Het gevolg van het Groen Links beleid is dus niet dat het verschil tussen arm en rijk gelijk blijft, of zelfs vermindert, maar dat het aanzienlijk groter wordt.

Voor een aanzienlijk deel van de bevolking, het deel dat op de armoedegrens leeft, behoren biologische producten tot de luxe-artikelen. Zolang er een betaalbaar alternatief voor die luxe-artikelen is, hoeft dat niet tot echte problemen te leiden, maar wanneer een politiek besluit ertoe leidt dat het betaalbaar alternatief niet langer voorhanden is, wordt de armoede, al dan niet relatief, daardoor vergroot, wordt de kloof tussen arm en rijk groter.

Tenslotte dit: het bedrijven van dit soort politiek, waarover niet schijnt te zijn nagedacht, vergroot de (toch al) enorme kloof tussen de politiek en de bevolking. Er mag dan draagkracht van deze politiek zijn bij een deel van de bevolking, maar de massa van mensen die op de armoedegrens leeft voelt zich pas aangesproken wanneer politici zich sterk maken voor verhoging van het minimumloon en de minimum-uitkering naar het reële minimum, een minimum inkomen dat niet afhankelijk is van “kiloknallers”.

Jaap van der Wijk, 13 december 2011

6 reacties leave one →
  1. december 13, 2011 3:02 pm

    een droef relaas. maar je hebt je trots niet ingeleverd.

  2. december 13, 2011 3:14 pm

    Jaap meld je aan voor de voedselbank. Ik heb die wel eens opgehaald voor clienten van mij en zijn best hele leuke pakketten.

    Ik zou me er zeker niet te trots voor voelen en anders bied je een handje hulp aan.🙂

    • december 13, 2011 3:40 pm

      Hoi Suus,

      Goed bedoeld hoor, dank je wel, maar ik ga nog liever daud.
      Bovendien zouden de reiskosten naar de voedselbank hoger zijn dan het voordeel wat ik ervan ondervind.

      Groetjes,

      Jaap

      • december 13, 2011 3:55 pm

        Man man man het is er voor hoor. Evenals bijzondere bijstand van de gemeente voor bv medicatie. En per gemeente verschillend zijn er ook potjes voor “entertainment ”

        Of ga kook workshops in je buurthuis geven! Kom je onder de mensen en je doet wat je leuk vindt

        Wat ben ik toch creatief he?🙂

  3. december 13, 2011 4:10 pm

    🙂

    Evenzogoed bedankt, Suus. Ik ervaar dat als stigmatisering. Ik vind dat elke burger het recht heeft om zonder het stigma van de minima door het leven te gaan. Ik woon in een kleine gemeenschap en als ik mij op straat begeef wil ik gewoon Jaap zijn en als Jaap worden herkend, niet als Jaap van de voedselbank.
    Het feit dat ik met mijn armoede wordt geconfronteerd wanneer ik mijn rekeningafschrift bekijk, is al erg genoeg. Deel zijn, of afhankelijk zijn van de voedselbank zou mijn goede gevoel niet stimuleren. Ik steek mijn nek uit door artikelen als dit te publiceren, ik wil mij graag sterk maken voor de standpunten die ik verkondig, desnoods in de media, maar daar moet het – qua herkenbaarheid – bij blijven.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: